از چارگوشه‌ی جهان

این ستون

سینا مالکی*

در طول یک سالی که این ستون ادامه داشت، به مسائل مختلف جهان با توجه ویژه به اخبار هفته ای پرداختیم. با این وجود نهایت سعی نگارنده این بود تا روح یکسانی را در تحلیل‌ها حفظ کند. تحلیل گران سیاست خارجی معمولا در دو زیرگروه قرار می‌گیرند. نگاه اول، نگاهی است که وقایع را در نظر گرفته و از دید یک قدرت سیاسی و منافع آن تحلیل خود را ارائه می‌کند. نگاه دوم ضمن آن که سیر وقایع را می‌نگرد، اما از نگاه جامعه و حقوق انسانی پدیده‌های سیاسی را مرور می‌کند. در طول این یک سال سعی بر آن بود که دیدگاه دوم سرلوحه تحلیل‌ها قرار گیرد. درست است که محور تحلیل‌ها ایران بود، اما اگر جایی احساس شد که پیشبرد روند سیاسی فعلی توسط دولت ایران حقوق ملت هایی را تضییع می‌کند، این روند مورد نقد قرار گرفت. نگارنده این ستون هرگز منافع ملی ایران را جدای از حقوق مردم ایران و ملل دیگر در سراسر جهان نمی‌داند. اگر بر فرض مثال ادامه دخالت‌های ایران در امور آمریکای لاتین یا فلسطین مورد نقد قرار گرفته، از این منظر بود و نه صرفا این که منافع دولت بزرگی مانند ایالات متحده را تهدید می‌کند.

این روزنامه یک روزنامه دانشجویی بوده و دانشجویان بخشی از جنبش اجتماعی. زمانی که جنبش اجتماعی در هر تحلیلی از جمله سیاست خارجی از نگاه جامعه محور خارج شده و روابط را تنها در چارچوب قدرت‌ها می‌بیند، افول خود را آغاز می‌کند. نمونه آن را می‌توان در جنبش‌های کرد منطقه در طول سالیان اخیر دید. وابستگی سران گروه‌های کرد به قدرت‌های خارجی و تحلیل آن‌ها مبنی بر نیاز به اتکا به برون سبب فاصله گرفتن مردمان کرد از رهبران خود شده است. نمونه دیگر آن تحلیل اپوزوسیون ایران درباره روابط خارجی تهران در امور مربوط به اسرائیل است. ضدیت با جمهوری اسلامی سبب شده تا آن‌ها تمام واقعیت‌ها را نادیده بگیرند و حتی جایی که ایالات متحده از اسرائیل انتقاد می‌کند، این عزیزان که ایدئولوژی خود را تنها تضاد با جمهوری اسلامی تعریف کرده اند، از جامعه ایران و منطقه فاصله گرفته و تحلیل هایی ارائه می‌دهند که سبب گمراهی خودشان نیز می‌شوند. سوی دیگر این افراد، تحلیل گرانی هستند که حقوق مردم فلسطین سبب سمپاتی آن‌ها به گروه‌های سرکوب گر و ارتجاعی شده است. گروه هایی که نام زیبای مقاومت را اسیر ایدئولوژی بنیادگرایی کرده اند که منطقه را به آتش کشیده است. هر دو سوی این زنجیر، یک چیز جز فاصله گرفتن از جامعه ایران نبوده است.

به هر روی بند آخر را با خبری آغاز می‌کنیم که بی ربط به آن چه گفته شده نبود. برای نخستین بار در تاریخ روابط ایالات متحده و اسرائیل، رهبران دو کشور بر سر آن چه به توافق رسیدند که چیزی جز بی توافقی نبود. در حالی که اوباما سعی می‌کرد نتانیاهو را ترغیب به پذیرش طرح تشکیل کشور فلسطین کند، اما نتانیاهو دائما از تهدید ایران سخن گفت، تهدیدی که از نظر اوباما اولویت سیاست خارجی آمریکا نیست. این بی توافقی که در بین تحلیل گران ایرانی تعجب بسیاری را برانگیخت، برای ناظران سیاسی غرب چندان غریب نبود. سال هاست روشنفکران ایالات متحده این سئوال را مطرح کرده اند که چرا مردم آمریکا باید هزینه امنیت سیاسی اسرائیل را بپردازند. چرا باید حقوق و مالیات کارگران آمریکا، هزینه سیاسی دستگاه سیاسی شود که اولویت‌های سیاسی آن را لابی اسرائیل نظیر آیپاک تامین می‌کند. اوباما نیز فردی از بطن ملت و نه از آغوش قدرت است. فردی که هزینه اجتماعی داده و بالا آمده است، در نتیجه او می‌داند که منافع ملی مردم ایالات متحده چیزی جز تامین حقوق اساسی آنان نیست. چنین است که اوباما در برابر نتانیاهو می‌ایستد، چرا که حمایت یک جامعه را از آن خود کرده است.

در این بین، روزهای آینده انتخابات ایران برگذار می‌شود، انتخاباتی که می‌توانست مردی از متن جنبش اجتماعی را بر صدر بنشاند. دریغ که چنین نیست، این یکی را که همه می‌شناسیم، آن یکی که سال‌ها از مردم فاصله گرفت، در برابر هر جنایتی سکوت کرد و پس از بیست سال از آتلیه نقاشی خود بیرون آمده و می‌خواهد بر صندلی قدرت بنشیند، آن دیگری که سی سال است عمل گرا بوده، اما نه برای من و تو و امروز هم که از حقوق شهروندی می‌گوید، هدفی جز کشاندن بخشی از مردم در انتخاباتی برای هیچ ندارد... کسی از جامعه از من و تو نیست، برای همین نگارنده این ستون، به تمام این بازی قدرت پشت می‌کند.

 

* آقای سینا مالکی دانش‌آموخته‌ی مهندسی برق از دانشگاه علم و صنعت و در حال حاضر در حال نگارش تز فوق لیسانس خود در یکی از دانشگاه‌های هلند می‌باشند. ایشان مقالات و کتاب‌هایی در حوزه‌ی سیاست خارجی ترجمه نموده‌اند که در دوماهنامه‌ی چشم‌انداز ایران منتشر شده‌اند. در طی سال گذشته، ایشان لطف کرده و با قبول زحمت نگارش ستون سیاست خارجی، ما را هر هفته از تحلیل‌های جدیدی که پیرامون مسائل بین‌المللی در صدر مباحث قرار داشت، بهره‌مند ساختند. با توجه به اینکه شماره‌های پایانی صبح منتشر می گردد، آقای مالکی بخش پایانی این ستون را به بحث عمومی پیرامون مطالب نگاشته‌شده در ستون و مسائل جهانی اختصاص داده‌اند. مراتب قدردانی خود را از ایشان به خاطر نگارش این ستون اعلام می نماییم.

(منتشرشده در نشریه‌ی صبح ـ شماره‌ی 158 - ‌سه‌شنبه 5 خردادماه 1388)