سرمقاله

اعتراض دانشجویان ترک نسبت به توهین خاتمی

عظیم حسن‌زاده

دیروز سوم خرداد ماه راس ساعت 11:30 دقیقه ظهر پردیس مرکزی دانشگاه تهران شاهد حضور حدود صد دانشجوی معترض ترک آذربایجانی بود که در اعتراض به توهین سید محمد خاتمی رییس جمهور سابق جمهوری اسلامی ایران به ترکان آذربایجانی گرد هم آمده بودند. این تجمع اعتراض آمیز که تا ساعت 13 ظهر ادامه داشت از جلوی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شروع شد و با بیان شعارهایی در اعتراض به توهین و تحقیرهای ملت ترک آذربایجان و در راس آن حرکت تئوریسین گفتگوی تمدن‌ها در میدان مرکزی دانشگاه با قرائت بیانیه‌ای پایان یافت. دانشجویان معترض بر طبق این بیانیه خواستار عذرخواهی سید محمد خاتمی از ملت آذربایجان و اعلام موضع نامزدهای منتسب به اصلاح‌طلبان یعنی موسوی و کروبی شدند. شکل گیری حرکات اعتراضی از این جنس در آستانه انتخابات ریاست جمهوری که از چند روز پیش از شهرهای آذربایجان شروع شده است گمانه‌زنی‌های گوناگونی را در افکار عمومی باعث شده است که در اکثر موارد بیش از آن که به فهم عمیق و صحیح چنین کنش هایی ره ببرد آن را  به اعمال و نیات فردی رییس جمهور سابق و یا شرایط خاص انتخاباتی تقلیل داده است. لازم است با لحاظ همه این نقطه نظرات عوامل بنیادی و اصلی چنین کنش هایی را با عطف به شرایط موضعی به تفکر نشست.

اولین نکته‌ای که در این ارتباط به اذهان خطور می‌کند ایجاد وضعیتی انتخاباتی است که در آن شرایط به نفع یک کاندیدا نسبت به کاندیدا‌های دیگر تغییر کند. گمانه زنی اخیر را با تاسی از دو نکته می‌توان به چالش کشید. اول این که هفته اول خرداد برای ملت آذربایجان یاد آور مقاومت ملی آنان در مقابل تحقیرها و توهین‌های صد ساله حکومت‌های اخیر در سرزمین سیاسی ایران بوده است. هفته اول خرداد ماه 1385 یادآور به خاک و خون کشیده شدن آذربایجانی‌ها در شهرهای آذربایجان و بزرگترین تظاهرات شهری در آذربایجان بعد از انقلاب 57 است. از این رو کوچکترین عامل حساسیت زا برای آذربایجانی‌ها در این روزها عامل کنش سیاسی آنان در سطح ملی خواهد بود. حال این که چه بسا این کنش سیاسی با انتخاباتی از جمله انتخابات ریاست جمهوری منطبق باشد. نکته دوم هم این که، شکی نیست که هر یک کنش منفرد به خودی خود تمام عناصر کناری خویش را متاثر خواهد کرد ولی سوال این جاست که با وجود چنین گمانه زنی هایی چرا معترضین ایجاد چنین وضعیتی را در عمل خویش لحاظ نکرده اند؟ به عبارتی چرا آذربایجانی‌ها تاثیر سوء اعتراضات خود را بر نتیجه انتخابات از جمله احتمال انتخاب نامزدهای اصلاح طلب مورد توجه قرار نداده اند؟ دلیل چنین امری نگرش گسست مندانه آذربایجانی‌ها نسبت به چیزی است که در ادبیات سیاسی امروز به آن فرصت‌ها و تهدیدهای مشترک اطلاق می‌گردد. تحت شرایط به وجود آمده از اعمال سیاست‌های فرهنگی نسبت به ملل فرهنگی متنوع در ایران از جمله ملت آذربایجان اکنون در افکار عمومی ایشان این فهم مشترک خاصل آمده است که جدایی بنیادینی میان خواسته‌های حقوقی – مدنی آنان با دیگر گروه‌های اجتماعی ایرانی وجود دارد چنان چه در مواردی ره به تعارض هایی بنیادین نیز می‌برد.

نباید فراموش کرد که جشنواره‌های انتخاباتی از جمله انتخابات ریاست جمهوری تنها به اخذ رای منتهی نمی‌شود. فضای ایجاد شده از این جشنواره شاید بیشتر از نتیجه انتخابات برای حاشیه نشینان اجتماعی دارای اهمیت باشد. فضایی که در آن حاشیه راندگان و خذف شدگان اجتماعی فرصت اعلام موجودیت پیدا کرده و با کنش‌های معطوف به انتخابات خود هویت وجودی خود را به نمایش می‌گذارند. سوالی اساسی که در این رابطه پیش روی هر ناظر آگاه اجتماعی قرار می‌گیرد این است که تحت چه شرایطی است که یک گروه اجتماعی نسبت به گروه‌های دیگر اعلام انفصال کرده و تحت چه شرایطی است که جشنواره انتخابات تنها تربیون اعلام هویت وجودی حدف شدگانی چون ملت آذربایجان قرار می‌گیرد؟

 (منتشرشده در نشریه‌ی صبح ـ شماره‌ی 157 - ‌دو‌شنبه 4 خردادماه 1388)